Uroczyste położenie kamieni pamięci w Sanoku

Członkowie czteroosobowej rodziny Friedów jawią się jako jedni z najbardziej rozpoznawalnych ofiar Holocaustu na terenie Sanoka. Głowa tej żydowskiej i spolonizowanej familii, czyli mąż i ojciec w jednej osobie, pierwotnie nosił imię Samuel. Urodził się 19 maja 1888 r. w Hałuszczyńcach na obszarze powiatu Skałat niedaleko Tarnopola. Jego rodzicami byli Arnold i Rachela z domu Nussbaum.

Po ukończeniu nauki w I Gimnazjum w Tarnopolu w 1907 r. podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Franciszkańskim we Lwowie, których został absolwentem w 1912 r., po czym uzyskał stopień doktora praw. Pierwotnie zamierzał zostać obrońcą sądowym i kształcił się w tym kierunku jako kandydat adwokatury. W trakcie I wojny światowej w 1915 r. został powołany do służby wojskowej w szeregach austro-węgierskiej C. K. Armii. Mianowany na podporucznika rezerwy piechoty pozostawał żołnierzem pułku piechoty nr 50. Otrzymał odznaczenia: Brązowy Medal Zasługi Wojskowej z mieczami na wstążce Krzyża Zasługi Wojskowej, Brązowy Medal Waleczności i Krzyż Wojskowy Karola.

Rok po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1919 r. jako ochotnik wstąpił do Wojska Polskiego i został przydzielony do Korpusu Sądowego. Po mianowaniu go na stopień kapitana został skierowany do Wojskowego Sądu Okręgowego Nr X w Przemyślu, gdzie zajmował stanowisko sędziego śledczego do 1927 r. W tym samym roku został przeniesiony do Wojskowego Sądu Rejonowego Równe na stanowisko kierownika sądu, a w 1929 r. przeniesiono go do rezerwy.

W 1929 r. został mianowany sędzią Sądu Okręgowego w Przemyślu. W 1933 r. był wiceprezesem Sądu Okręgowego w Jaśle, a od połowy lat 30. sprawował stanowisko przewodniczącego Wydziału Zamiejscowego w Sanoku Sądu Okręgowego w Jaśle w randze wiceprezesa Sądu Okręgowego. W Sanoku należał do koła Zrzeszenia Sędziów i Prokuratorów RP, a ponadto działał w oddziałach Polskiego Czerwonego Krzyża oraz Ligi Morskiej i Kolonialnej.

W życiu osobistym Samuel Fried ożenił się z Żanką Gruber (ur. 4 listopada 1889 r.). Z ich związku na świat przyszły dzieci: córka Anna Sylwia (ur. 8 lipca 1919 r.) oraz syn Adam Kazimierz (ur. 4 marca 1921 r.). Należy przyjąć, że państwo Friedowie dokonali konwersji wyznaniowej. Potwierdzeniem tego jest fakt, że urzędowo w 1923 r. zmieniono imię męża Samuel na Stanisław, a wyznanie z mojżeszowego na rzymskokatolickie. Jego żona przybrała imię Janina. Od czasu podjęcia przez ojca pracy w sanockim sądzie oboje dzieci w 1934 r. podjęły naukę w tamtejszych szkołach i figurowały jako wyznawcy obrządku rzymskokatolickiego.

Anna kształciła się w Prywatnym Polskim Gimnazjum Żeńskim im. Emilii Plater (obecnie II Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie), gdzie otrzymywała bardzo dobre oceny, była określana jako zdolna, bardzo pilna i uspołeczniona, a w 1937 r. zdała egzamin dojrzałości. Natomiast Adam uczył się w Państwowym Gimnazjum Męskim im. Królowej Zofii przy ul. Sobieskiego 5, uczęszczał do klasy o profilu humanistycznym, poza szkołą był harcerzem, a wiosną 1939 r. zdał maturę.

Następnie miał rozpocząć – tak jak ojciec – studia prawnicze na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.
W mieście Friedowie zmieniali miejsce zamieszkania, jako że na przełomie 1934/35 przebywali pod adresem ul. Ogrodowej 1, a około 1935/36 przy ul. Sobieskiego 8 tj. w kamienicy Edelheitów-Trendotów. Stanisław Fried i Tadeusz Trendota znali się z pracy, gdyż drugi z nich był sędzią okręgowym1. Friedowie najmowali mieszkanie na 1. piętrze, a dzieci obu przyjaźniły się, co potwierdził Adam Fried, wpisując się do pamiętnika Krystyny Trendoty – córki sędziego – słowami: